همچنين است وضعيت ابراهيم نخعى و ابوزناد ( فقيه مدينه ) ، مغيرة بن مقسم « 1 » و محدث معروف ، شعبى كه در تحكيم حكومت بنىمروان كوشيدند . خدمت بزرگى كه اين جريان وابسته و دنياطلب انجام دادند ، جعل احاديث در مذمت دشمنان و مخالفان امويان و كرامت وابستگان به اين خاندان بود . نقل احاديثى در وجوب اطاعت از خلفا به هر شكل ، به تحكيم پايگاه اجتماعى حكومت در ميان مسلمانان انجاميد . از جمله احاديث جعلى ، معاف دانستن خلفا از محاسبه در محضر الهى بود . امام باقر عليه السلام در مقابل اين مجعولات و انحرافات فرهنگى و علمى ، وظيفه خود مىدانست كه به تطهير ساحت اسلام از اين انحرافها و تبيين حدود و حقوق اسلامى و شريعت و فقه بپردازد . در كنار مبارزه با عالمان دربارى و بدعت‌گذاران ، مبارزهء علمى با عالمان يهودى فعال در سرزمين اسلامى و برخى عالمانِ به‌ظاهر مسلمان‌شده نيز صورت مىگرفت . شمارى از احبار يهود كه به‌ظاهر مسلمان شده و گروهى ديگر كه هنوز دين خود را داشتند ، در جامعه اسلامى توانسته بودند مرجعيت علمى قشرى از عوام مردم را به دست گيرند . آنان بيشتر در مورد تفسير و مراتب و شئون زندگى پيامبران سلف و در حوزه فرهنگِ مسلمانان احاديثى را جعل كنند كه به « اسرائيليات » شهره گشت . بعدها بسيارى از عالمان اهل‌سنت مانند طبرى همان احاديث را در منابع تفسيرى ، مورد استناد قرار دادند . « 2 » افزون بر حوزه تفسير و حيات پيامبران ، بدعت‌هاى آنان در حوزه كلامى و فقهى نيز نگران‌كننده بود . مبارزه با اين جريان خزنده يهود و انديشه‌هاى وارداتى و احاديث جعلى آنان و نيز به‌دست‌گيرى هدايت علمى بخشى از مردم ناآشناى به اسلام ، از فعاليت‌هاى جدى امام‌باقر عليه السلام و سپس امام جعفر صادق عليه السلام بود . جريان مرجئه يا توجيه‌گرا جنبش مرجئه ، حركتى توجيه‌گرا بود كه در زمان امام باقر عليه السلام در كنار گروه « قدريه » به رهبرى حسن بصرى - بنيان‌گر و مبلّغ انديشه‌هاى قدريه - براى توجيه مشروعيت خلافت معاويه و امويان به تئورىسازى پرداختند . اين مسئله صرفاً رنگ و بُعد سياسى نداشت ، بلكه ساير سطوح

--> ( 1 ) . بنگريد به : همان . ( 2 ) . بنگريد به : رسول جعفريان ، حيات فكرى و سياسى امامان شيعه عليهم السلام ، ص 299 و 300 .